کاخ چهلستون قزوین

کاخ چهلستون قزوین kakhe chehel sotun ghazvin از آثار به جا مانده از مجموعه سعادت آباد است که در اواسط قرن دهم هجری قمری به دستور شاه طهماسب صفوی ساخته و در دوره قاجاریه مرمت و بازسازی شد و « چهل ستون » نام گرفت.

پس از جنگ چالدران در سال 920 هجری قمری، شهر قزوین به دلیل موقعیت ویژه جغرافیایی و سوق‌الجیشی و به جهت این که بر سر راه‌های مهم ارتباطی قرار گرفته و بُعد مسافتی که با مرزهای عثمانی داشت، مورد توجه واقع شد و رفته رفته به صورت پایتخت دوم سلسله صفویه درآمد. مقدمات انتقال پایتخت از سال 951 هجری قمری آغاز شد. شاه طهماسب فرزند بزرگ شاه اسماعیل، اراضی موسوم به زنگی‌آباد یا برمکی آباد را از میرزا شرف جهان که از بزرگان و معتمدان قزوین بود، خریداری کرد و معماران و مهندسان و هنرمندان برگزیده کشور را فراخواند و فرمان احداث مجموعه‌ای از باغ‌ها، کاخ‌ها و عمارات دولتی را صادر نمود. در نهایت باغی پدید آمد با گذرهای مربع و چمن‌های مثلث و شش گوش و نهری بزرگ که از میان آن‌ها جاری بود و در حواشی آن درختان میوه و گل، عمارات عالی، تالارهای متعدد با درب های سنتی و چوبی ارسی ، ایوان‌ها، کوشک‌ها ، حوض‌ها ، دروازه‌های مرتفع و مزین به کاشی‌های گره چینی رنگارنگ و ... که به «سعادت‌آباد» معروف شد . امرا و اعیان دولت صفوی نیز در جنب آن، قصرها و عمارات مجللی بنا کردند و شاه طهماسب در سال 962 هجری قمری وارد قزوین شد. این مجموعه سلطنتی شامل 23 باغ و 14 کاخ و باغ خصوصی و 8 باغ و کاخ دولتی و مهمانخانه‌ای با 250 اتاق و ظروف طلا و نقره و قالی‌هایی از ابریشم و نقره و طلا و جواهر در این کاخ گسترده بود و از چنان زیبایی زایدالوصفی برخوردار بود که شاه طهماسب 11 سال از آن بیرون نرفت و به همراه اساتید مینیاتور و خطّاط و نقاش به تزئین بخشی از کاخ‌ها همت گماشت . عبدی بیک شیرازی در «روضة الصفات» و «دوحة الازهار» که از آثار خمسه سوم اوست، چگونگی این کاخ‌ها و باغ‌ها را به نظم کشیده است که بسیار جالب توجه می‌باشد.

در حال حاضر از این مجموعه وسیع جز بخشی از کاخ موزه (عمارت) چهلستون و سردرِ عالی‌ قاپو چیزی به یادگار نمانده است.

عمارت چهل ستون به شکل هشت ضلعی و در دو طبقه بنا شده است. نقشه بنا دارای طرحی با محورهای چلیپایی و برون‌گرا است. سقف طبقه همکف پوشیده از مقرنس با طرح‌های بدیع و سقف طبقه فوقانی آن خنچه‌پوش است. بر روی بدنه داخلی و خارجی این بنا سه لایه نقاشی در دوره‌های مختلف باقی مانده است. لایه اول آن در زمان ساخت بنا توسط خبره‌ترین هنرمندان دوره صفوی كشیده شده، لایه دوم در اواخر دوره صفویه توسط هنرمندان قزوینی و از معدود آثار به جا مانده از مینیاتور سبک قزوین و لایه سوم در دوره قاجاریه نقاشی شده است

تالار مرکزی عمارت چهل ستون از زیباترین قسمت‌های کاخ با سطحی نسبتاً وسیع است که دارای 12 پنجره ارسی قواره بری با شیشه های رنگی می‌باشد که از این طریق نور به داخل می‌تابد. برخی از صاحب‌نظران این بخش از کاخ را «کوشک طهماسبی» می‌نامند. در مرکز تالار، حوض آب و فواره‌ای زینت‌بخش آن بوده است. سقف تالارها مقرنس‌کاری شده و هر دو طبقه دارای غلام‌گردشی می‌باشند. در طبقه زیرین، ستون‌های استوانه‌ای از آجر به فاصله‌های معین ساخته شده که ممکن است از بناهای دوره قاجاریه باشد. طبقه دوم شامل یک تالار و چهار گوشواره و چهار شاه‌نشین و در هر سو، درب سنتی چوبی اُرسی‌ پهن با پنج پنجره یا چشمه و شیشه‌های رنگی گره چینی قواره بری شده و ... می‌باشد که به نام چهل ستون معروف است.

جلوی عمارت حوض دو طبقه‌ای مفروش به کاشی فیروزه‌ای بوده که اثر ماهرترین اساتید نقاشی و مینیاتور را می‌شود در آن دید.

در سال 1007 هجری قمری یعنی زمانی كه پایتخت از قزوین به اصفهان منتقل شد، سایر كاخ‌ها به مرور از بین رفت اما این عمارت به عنوان بنای حكومتی مورد استفاده بوده تا این كه در سال 1336 خورشیدی به موزه تبدیل گردید.

اشیای موزه قزوین به چند گروه تقسیم می‌شوند؛ تعدادی از آن‌ها مربوط به هزاره‌های سوم و اول پیش از میلاد (بیشتر ظروف سفالی و اشیای مفرغی) و برخی از آن‌ها مربوط به دوران اسلامی از قرون اولیه تا عهد معاصر می‌باشند. در کنار آثار مختلفی که در این موزه ارائه می‌شود، بخشی از آن به تابلوهای بسیار نفیس خوشنویسان دوره‌های مختلف ایران همچون میرعماد حسنی قزوینی، درویش عبدالمجید طالقانی و میرزا غلامرضا عماد‌الکتاب تعلق دارد. استان قزوین با برخورداری از پیشینه غنی در زمینه هنر خوشنویسی و وجود هنرمندان چیره‌دست در این زمینه، به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران شناخته شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code